Co się zmienia w kontroli trzeźwości
Kontrola trzeźwości w pracy przestaje być tematem zarezerwowanym wyłącznie dla osób na umowie o pracę. Jeśli pracujesz na zleceniu, umowie o dzieło albo prowadzisz działalność gospodarczą i świadczysz usługi w ramach B2B, przepisy o kontroli trzeźwości 2026 mogą dotyczyć również Ciebie – niezależnie od formy współpracy z firmą.
Zgodnie z zapowiedziami zmian, nowe przepisy mają zezwalać pracodawcom na wyrywkowe i prewencyjne badanie pracowników na obecność alkoholu i innych substancji odurzających w organizmie. To istotna różnica względem obecnego stanu prawnego, bo obecnie badanie trzeźwości pracownika bez jego wyraźnej zgody jest niemożliwe, a wyrywkowe badanie alkomatem losowych pracowników stanowi naruszenie ich dóbr osobistych.
Kogo obejmą nowe zasady
Już dziś, na podstawie przepisów obowiązujących od 2023 roku, wprowadzono do Kodeksu pracy zasady kontroli trzeźwości pracowników i osób zatrudnionych na innej podstawie niż stosunek pracy, np. na umowę zlecenia czy samozatrudnionych. Eksperci HR potwierdzają, że przepisy dotyczące kontroli trzeźwości mają zastosowanie również w przypadku osób pracujących na podstawie umów cywilnoprawnych i osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą – kontrolą można objąć osoby na umowach zlecenia, umowach o dzieło czy kontraktach B2B.
Praktyka pokazuje, że firmy chętnie korzystają z tego uprawnienia w branżach o wysokim ryzyku wypadku:
| Forma współpracy | Czy podlega kontroli trzeźwości? | |---|---| | Umowa o pracę | Tak – na podstawie Kodeksu pracy | | Umowa zlecenie | Tak – odpowiednie stosowanie przepisów | | Umowa o dzieło | Tak, jeśli praca jest organizowana przez zamawiającego | | B2B / działalność gospodarcza | Tak, jeśli warunki współpracy tak przewidują | | Praca zdalna | Tak – kontrola możliwa również w domu pracownika |
Jak wygląda kontrola trzeźwości dziś
Obecne przepisy przewidują dwa tryby kontroli: badanie prewencyjne (planowe) oraz badanie w razie uzasadnionego podejrzenia. Ważny jest też próg, od którego pracodawca musi zareagować – jeśli alkomat wykaże od 0,1 mg do 0,25 mg alkoholu w wydychanym powietrzu (od 0,2 do 0,5 promila), pracodawca nie może dopuścić pracownika w tym dniu do wykonywania obowiązków.
Ważne jest też, że kontrola nie może być przeprowadzona byle jakim urządzeniem. Kontrola trzeźwości obejmuje badanie przy użyciu metod niewymagających testu laboratoryjnego za pomocą urządzenia posiadającego ważny dokument potwierdzający jego kalibrację lub wzorcowanie. To zabezpieczenie ma chronić pracownika przed błędnym wynikiem – i jednocześnie pracodawcę przed skutecznym podważeniem wyniku w sporze.
Co dzieje się z wynikiem badania
Jedna z częstszych obaw pracowników dotyczy tego, co stanie się z danymi z badania. Odpowiedź jest prosta: jeżeli wynik jest negatywny, informacja nie jest przechowywana, a gdy badanie daje wynik pozytywny, dane mogą trafić do akt osobowych pracownika zgodnie z zasadami określonymi w Kodeksie pracy. Dane z pozytywnego wyniku nie zostają w aktach na zawsze – zgodnie z ogólną zasadą okres ich przechowywania trwa co do zasady 1 rok, po czym pracodawca ma obowiązek je usunąć.
Co istotne dla portfela: jeśli wynik badania okaże się negatywny, dzień, w którym nie zostałeś dopuszczony do pracy w oczekiwaniu na wynik, nie jest stratą finansową. Okres niedopuszczenia pracownika do pracy należy potraktować jak okres usprawiedliwionej nieobecności, co oznacza, że pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za ten dzień.
Zlecenie i B2B: gdzie jest haczyk
Największy pain point dotyczy właśnie osób pracujących poza klasyczną umową o pracę – kierowców na zleceniu, operatorów maszyn na B2B, pracowników fizycznych w magazynach czy na budowach. Skoro firma odzywa się do Ciebie z ofertą i widełkami, łatwo przeoczyć, że regulamin kontroli trzeźwości może obejmować Cię na takich samych zasadach jak etatowca – nawet jeśli formalnie nie jesteś „pracownikiem” w rozumieniu Kodeksu pracy.
Warto sprawdzić dwie rzeczy przed podpisaniem umowy:
- Czy firma ma spisaną procedurę kontroli trzeźwości (regulamin, obwieszczenie, zapis w umowie) i czy dotyczy ona także osób na zleceniu/B2B.
- Jak wygląda informowanie o kontroli z wyprzedzeniem – standardem jest, że pracownicy powinni dowiedzieć się o wprowadzeniu kontroli trzeźwości z co najmniej 2-tygodniowym wyprzedzeniem.
Konsekwencje pozytywnego wyniku
Pozytywny wynik badania to nie tylko niedopuszczenie do pracy na dany dzień. Najpoważniejszą karą za pracę pod wpływem alkoholu może być zwolnienie dyscyplinarne – czyli rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. W praktyce firmy przewidują też łagodniejsze sankcje, jak upomnienie, nagana czy kara pieniężna – zależnie od regulaminu obowiązującego w danym miejscu pracy.
