Co zastąpiła nowa ustawa o rynku pracy 2026 i najważniejsze zmiany dla osób szukających pracy
Od 1 czerwca 2025 roku w Polsce obowiązuje zupełnie nowy akt prawny regulujący działanie urzędów pracy i wsparcie dla osób bezrobotnych. Ustawa o rynku pracy i służbach zatrudnienia zastąpiła uchyloną dotychczas obowiązującą ustawę o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, która funkcjonowała od ponad dwóch dekad. Ustawa podpisana przez prezydenta przewiduje kompleksową modernizację instytucji polskiego rynku pracy, poprzez udoskonalenie funkcjonowania publicznych służb zatrudnienia oraz form aktywizacji zawodowej.
To, co dla przeciętnego pracownika i bezrobotnego jest jednak najważniejsze, to konkretne zmiany w codziennych procedurach. Po pierwsze, konieczność rejestracji w urzędzie właściwym ze względu na adres zameldowania, a nie faktycznego zamieszkania, była sporym utrudnieniem dla poszukujących zatrudnienia – to się zmienia, ustawa likwiduje też ograniczenia wiekowe w dostępie do różnych instrumentów rynku pracy. Oznacza to, że osoba mieszkająca np. w Warszawie, ale zameldowana w innym mieście, może zarejestrować się w urzędzie pracy w miejscu, w którym faktycznie żyje i szuka zatrudnienia.
Kolejna istotna zmiana dotyczy statusu bezrobotnego i wysokości zasiłku. Status bezrobotnego będzie przysługiwał przez okres 3 lat, w tym czasie organy zatrudnienia będą podejmowały intensywne działania mające na celu aktywizację zawodową bezrobotnego, a jeśli do tego nie dojdzie, bezrobotny straci status na 90 dni. Ważne jest też to, że niezależnie od okresu uprawniającego do zasiłku dla bezrobotnych będzie on wypłacany w pełnej wysokości.
Ustawa poszerza też grono osób, które mogą liczyć na wsparcie urzędów pracy. Wprowadzono możliwość dofinansowania zatrudnienia emeryta ze statusem poszukującego pracy, umożliwienie rejestracji w urzędach pracy rolnikom bez względu na wielkość nieruchomości rolnej oraz objęcie priorytetową pomocą osób bezrobotnych z rodzin wielodzietnych oraz rodziców samotnie wychowujących dzieci.
Indywidualny plan działania, bony szkoleniowe i nowe obowiązki urzędów pracy
Jednym z kluczowych elementów reformy jest zmiana w sposobie opracowywania Indywidualnego Planu Działania (IPD), czyli dokumentu, który określa, jakie formy wsparcia dostanie konkretna osoba bezrobotna. Wymóg Indywidualnego Planu Działania dotyczy tylko niektórych grup bezrobotnych, IPD jest wymagane na przykład po 60 dniach rejestracji, a trzy grupy bezrobotnych zostały nim objęte. W praktyce nie każdy od razu otrzyma taki plan – zależy to od profilu i sytuacji danej osoby.
Ustawa rozszerza także dostęp do popularnych instrumentów finansowych. Ustawa o rynku pracy i służbach zatrudnienia likwiduje ograniczenie wiekowe w dostępie do cieszącego się dużym zainteresowaniem bonu na zasiedlenie, z którego dotychczas mogły korzystać jedynie zarejestrowane osoby, które nie ukończyły 30. roku życia – teraz uprawnieni są wszyscy bezrobotni. Wprowadzono również możliwość korzystania z tzw. pakietów aktywizacyjnych – jak wskazuje jedno z podsumowań zmian, ustawa wprowadza możliwość korzystania z „pakietów aktywizacyjnych”, które obejmują więcej niż jedną formę pomocy.
Zmienił się też sposób odbywania staży zawodowych. Staż dla osób młodych do 30. roku życia na podobnych zasadach będzie mógł być realizowany w ramach standardowego stażu, a ustawa przewiduje możliwość realizacji go w formie zdalnej. Nowością jest też wsparcie dla firm zatrudniających seniorów: przedsiębiorca będzie mógł otrzymać dofinansowanie za zatrudnienie osoby poszukującej pracy, np. emeryta, a wysokość dofinansowania miesięcznie ma wynosić maksymalnie do 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Osobny rozdział zmian dotyczy Krajowego Funduszu Szkoleniowego, z którego mogą korzystać pracownicy chcący podnosić kwalifikacje. Od 1 stycznia 2026 r. rozporządzenie MRiPS rozszerza krąg uprawnionych do korzystania ze środków KFS — m.in. osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą oraz osoby świadczące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych. Dodatkowo od 2026 roku szkolenia finansowane z KFS mogą realizować wyłącznie podmioty wpisane do Bazy Usług Rozwojowych, prowadzonej przez PARP, a wnioski składa się już tylko elektronicznie przez portal praca.gov.pl.
Co to znaczy dla pracownika fizycznego i biurowego w praktyce – terminy, uprawnienia, wsparcie
Poniżej zestawienie najważniejszych zmian w praktycznym wymiarze – z terminami i tym, kogo dotyczą.
| Zmiana | Od kiedy obowiązuje | Kogo dotyczy w praktyce |
|---|---|---|
| Rejestracja w urzędzie według miejsca zamieszkania, nie zameldowania | 1 czerwca 2025 | Każdy bezrobotny/poszukujący pracy zmieniający miejsce życia |
| Zniesienie limitów wiekowych w dostępie do instrumentów (np. bon na zasiedlenie) | 1 czerwca 2025 | Osoby powyżej 30 lat, wcześniej wykluczone z niektórych bonów |
| Zasiłek w pełnej wysokości niezależnie od okresu uprawniającego | 1 czerwca 2025 | Osoby z krótszym stażem pracy/składkowym |
| Status bezrobotnego maks. 3 lata, z ryzykiem utraty statusu na 90 dni | 1 czerwca 2025 | Osoby długotrwale bezrobotne |
| Nowe zasady KFS: dostęp dla JDG i zleceniobiorców, wnioski tylko elektroniczne | 1 stycznia 2026 | Pracownicy biurowi i fizyczni chcący się szkolić, samozatrudnieni |
| Możliwość odbycia stażu zdalnie | 1 czerwca 2025 | Osoby do 30. roku życia i inne grupy objęte stażem |
Dla pracownika fizycznego oznacza to realny dostęp do dofinansowania kursów zawodowych czy uprawnień (np. na maszyny, spawanie, obsługę wózków) także wtedy, gdy pracuje na zleceniu, a nie tylko na umowie o pracę. Dla pracownika biurowego – łatwiejszy dostęp do środków na szkolenia cyfrowe, językowe czy menedżerskie poprzez pracodawcę korzystającego z KFS, oraz szybszą rejestrację w urzędzie, jeśli straci pracę i zmieni miasto.
Jak podsumowuje jedna z ekspertek rynku pracy: regulacje są bardzo potrzebne, gdyż sytuacja na rynku pracy od czasu funkcjonowania aktualnych przepisów uległa gwałtownej zmianie.
Trzeba jednak pamiętać, że nowe procedury bywają na razie w fazie docierania się. Nie wszystko w tej ustawie jest nowe, w dużej mierze powtarza ona przepisy z ustawy o promocji zatrudnienia, ale przed urzędami wiele wyzwań, w tym konieczność opracowania nowych wzorów wniosków lub umów, a także przeszkolenia pracowników. W praktyce oznacza to, że w pierwszych miesiącach 2026 roku część procedur w powiatowych urzędach pracy może się wydłużać, a formularze i systemy elektroniczne są dopiero dostosowywane do nowych przepisów.
Zamiast kolejki w urzędzie – profil, który sam przyciąga oferty
Nowa ustawa realnie poprawia sytuację osób bezrobotnych i pracowników chcących się szkolić – to fakt. Ale w praktyce oznacza też więcej formalności: elektroniczne wnioski, terminy, indywidualne plany działania, czekanie na rozpatrzenie sprawy. Jeśli szukasz pracy nie dlatego, że jesteś bezrobotny, a dlatego, że chcesz zmienić pracodawcę na lepszego, nie musisz przechodzić przez tę ścieżkę i po raz kolejny poprawiać CV
